ULASAN: Malaysia kini berdepan cabaran keselamatan baharu apabila perkembangan geopolitik antarabangsa, pertumbuhan ekonomi digital dan peningkatan kebergantungan terhadap infrastruktur teknologi menjadikan negara berpotensi terdedah kepada ancaman serangan siber.
Amaran Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 3 November lalu bahawa Malaysia berpotensi menjadi sasaran serangan siber canggih bukan sekadar peringatan mengenai ancaman teknologi, sebaliknya mencerminkan keperluan negara memperkukuh keselamatan digital sebagai sebahagian daripada agenda keselamatan nasional.
Anwar ketika menjawab soalan di Dewan Rakyat berkata, ancaman yang berlaku di Eropah, Amerika Syarikat dan Jepun tidak seharusnya dianggap terlalu jauh daripada Malaysia.
Beliau turut memaklumkan bahawa Majlis Keselamatan Negara (MKN) dan agensi keselamatan sedang memantau perkembangan berkenaan, selain mengarahkan penyelarasan antara jabatan kerajaan serta institusi kewangan bagi memastikan tahap kesiapsiagaan negara dipertingkatkan.
Menurut beliau, perkembangan pesat Malaysia sebagai hab digital serantau, termasuk kehadiran pusat data dan pelaburan syarikat teknologi antarabangsa, turut meningkatkan kepentingan strategik infrastruktur digital negara.
Susulan amaran itu, Agensi Keselamatan Siber Negara (NACSA) pada 4 November mengumumkan peningkatan Tahap Ancaman Keselamatan Siber Negara daripada rendah kepada sederhana sebagai langkah berjaga-jaga berikutan perkembangan keselamatan semasa.
Menurut kenyataan MKN, semua entiti Infrastruktur Maklumat Kritikal Negara (NCII) diarahkan melaksanakan sembilan langkah kesiapsiagaan keselamatan siber, termasuk pemantauan sistem selama 24 jam, mengemas kini tampalan keselamatan, mengaktifkan pengesahan berbilang faktor serta memperbaharui pelan kesinambungan perkhidmatan.
Ketua sektor NCII juga dikehendaki mengemukakan laporan status ancaman setiap minggu kepada NACSA bagi membolehkan tindakan pencegahan dan mitigasi dilaksanakan lebih awal.
Perkembangan itu memperlihatkan bahawa ancaman siber bukan lagi terhad kepada isu laman web digodam atau akaun pengguna diceroboh, sebaliknya berpotensi menjejaskan kelangsungan perkhidmatan penting negara.
*Ancaman bukan sekadar mencuri data*
Antara sektor yang mempunyai risiko tinggi ialah perbankan, telekomunikasi, tenaga, pengangkutan, kesihatan dan sistem pentadbiran kerajaan kerana operasi sektor berkenaan semakin bergantung kepada rangkaian digital yang saling berhubung.
Serangan terhadap sistem perbankan, misalnya, bukan sahaja boleh menyebabkan gangguan transaksi dalam talian, malah berpotensi membuka ruang kepada kecurian maklumat pelanggan, penipuan kewangan dan pemerasan digital.
Pusat Penyelarasan dan Kawalan Siber Kebangsaan (NC4) sebelum ini mengeluarkan amaran mengenai peningkatan risiko aktiviti penggodam berasaskan aktivisme politik atau hacktivist serta serangan oportunistik yang menyasarkan institusi kewangan Malaysia.
NC4 turut mengesan insiden membabitkan penyalahgunaan akaun berkeistimewaan dan serangan penafian perkhidmatan teragih (DDoS) yang mengganggu perkhidmatan dalam talian institusi kewangan.
Bagaimanapun, setakat amaran tersebut dikeluarkan, tiada pelaku khusus dikenal pasti bertanggungjawab terhadap aktiviti berkenaan.
Situasi itu turut memperlihatkan bagaimana serangan siber boleh dilakukan melalui pelbagai kaedah, termasuk mencuri kelayakan akses pentadbir, mengeksploitasi kelemahan sistem dan membanjiri pelayan dengan trafik sehingga perkhidmatan tidak dapat diakses pengguna.
Pada 7 November, laporan Lowyat.NET turut mendedahkan beberapa laman web Bank Rakyat, termasuk halaman log masuk perbankan Internet iRakyat, dilaporkan mengalami perubahan paparan dipercayai akibat pencerobohan siber.
Akses kepada beberapa laman berkenaan kemudiannya dinyahaktifkan.
Bagaimanapun, laporan itu menyatakan Bank Rakyat belum mengesahkan secara terbuka bahawa insiden berkenaan merupakan serangan siber dan belum mendedahkan sama ada maklumat pelanggan terjejas.
Oleh itu, insiden berkenaan perlu dilihat berdasarkan pengesahan rasmi dan hasil siasatan, bukannya dianggap sebagai bukti bahawa keseluruhan sistem perbankan negara telah diceroboh.
*Sistem kewangan perlu mempunyai daya tahan*
Dalam perkembangan berkaitan, Gabenor Bank Negara Malaysia (BNM), Datuk Seri Abdul Rasheed Ghaffour berkata, institusi kewangan di negara ini tertakluk kepada keperluan kawal selia bagi memastikan perlindungan keselamatan siber mencukupi dan pertahanan sistem sentiasa diperkukuh.
Beliau berkata, keselamatan siber merupakan asas kepada keyakinan pengguna dan mempunyai implikasi terhadap kestabilan kewangan.
“Kami menjangkakan institusi kewangan mengambil pendekatan proaktif dan menyeluruh terhadap keselamatan siber, dengan langkah kukuh untuk mencegah insiden serta mengesan dan membendung ancaman dengan segera,” katanya dalam temu bual bersama Bernama pada 6 November.
Menurut Abdul Rasheed, dokumen dasar Pengurusan Risiko dalam Teknologi (RMiT) BNM mewajibkan institusi kewangan melaksanakan latihan simulasi serangan siber setiap tahun bagi menguji sistem, mengenal pasti kelemahan dan memastikan operasi dapat diteruskan sekiranya berlaku pencerobohan.
Beliau turut mengingatkan bahawa kelemahan sebuah institusi kewangan berpotensi memberi kesan kepada keseluruhan sistem memandangkan entiti dalam sektor itu saling berhubung.
Pendekatan tersebut penting kerana tahap keselamatan siber tidak boleh diukur berdasarkan keupayaan sesebuah organisasi menghalang serangan semata-mata, sebaliknya turut bergantung kepada keupayaan mengesan, membendung dan memulihkan sistem dalam tempoh sesingkat mungkin.
*Geopolitik dan kepentingan strategik Malaysia*
Persoalan lebih besar ialah mengapa Malaysia berpotensi menjadi sasaran serangan siber ketika ketegangan geopolitik antarabangsa semakin kompleks.
Selain perkembangan ekonomi digital, Malaysia mempunyai kedudukan strategik dalam perdagangan antarabangsa, industri semikonduktor, pusat data dan rantaian bekalan teknologi global.
Infrastruktur digital yang semakin berkembang menjadikan negara mempunyai aset bernilai tinggi, termasuk data, sistem kewangan, maklumat kerajaan dan rangkaian komunikasi yang boleh menjadi sasaran pihak berkepentingan.
Dalam konteks geopolitik, serangan siber juga boleh digunakan sebagai instrumen pengintipan, pengumpulan maklumat strategik, sabotaj digital atau tekanan terhadap sesebuah negara.
Namun, tidak semua serangan siber mempunyai kaitan dengan konflik antara negara. Sebahagiannya dilakukan kumpulan penjenayah yang bermotifkan keuntungan kewangan, manakala serangan hacktivist pula lazimnya didorong agenda politik atau ideologi.
Sehubungan itu, sebarang dakwaan mengenai penglibatan negara asing perlu disokong bukti teknikal dan hasil risikan, bukannya dibuat berdasarkan andaian semata-mata.
*Keselamatan siber tanggungjawab bersama*
Pada 6 November, Timbalan Menteri Komunikasi, Teo Nie Ching turut menggesa semua agensi kerajaan menjalankan audit keselamatan siber bagi mengenal pasti kelemahan sistem dan infrastruktur digital masing-masing.
Beliau berkata, MCMC bersedia membantu agensi kerajaan melaksanakan audit berkenaan bagi memastikan sistem keselamatan, termasuk tembok api (firewall), mampu melindungi data daripada pencerobohan.
Menurutnya, usaha memperkukuh keselamatan siber juga perlu diperluaskan kepada sektor swasta, pertubuhan bukan kerajaan dan persatuan yang menggunakan internet serta menyimpan data secara dalam talian.
Langkah itu penting kerana ancaman siber tidak mengenal sempadan organisasi. Kelemahan pada sistem pembekal perkhidmatan pihak ketiga juga boleh membuka laluan kepada pencerobohan rangkaian organisasi yang lebih besar.
Pada masa sama, orang ramai perlu meningkatkan tahap kewaspadaan dengan menggunakan kata laluan yang kukuh dan berbeza bagi setiap akaun, mengaktifkan pengesahan berbilang faktor serta mengelakkan pautan mencurigakan yang diterima melalui SMS, e-mel atau aplikasi pesanan.
Pengguna perbankan dalam talian juga disaran menyemak transaksi secara berkala dan segera menghubungi institusi kewangan sekiranya mengesan aktiviti luar biasa.
Hakikatnya, peningkatan tahap ancaman siber negara merupakan peringatan bahawa kemajuan ekonomi digital perlu bergerak seiring dengan keupayaan melindungi infrastruktur dan maklumat negara.
Kesiapsiagaan Malaysia tidak seharusnya hanya bergantung kepada tindakan selepas sesuatu serangan berlaku, sebaliknya memerlukan sistem pertahanan yang mampu menjangka ancaman, mengesan pencerobohan lebih awal serta memastikan perkhidmatan penting terus beroperasi.
Dalam era persaingan teknologi dan ketidaktentuan geopolitik, keselamatan siber bukan lagi sekadar tanggungjawab pakar teknologi, tetapi sebahagian daripada usaha mempertahankan kedaulatan, kestabilan ekonomi dan keselamatan rakyat.
Oleh: Ahmad Fazlan Shah bin Abd Rahman merupakan graduan Universiti Teknologi MARA (UiTM) dalam bidang Kewartawanan serta pengamal media yang berpengalaman lebih 25 tahun dalam industri kewartawanan. Sepanjang penglibatannya dalam bidang media, beliau mempunyai pengalaman luas dalam pelaporan berita, penulisan rencana, komunikasi korporat, perhubungan awam dan komunikasi strategik. Berbekalkan pengalaman serta perspektif kewartawanan yang luas, beliau memberi tumpuan kepada isu semasa, dasar awam, politik, ekonomi dan perkembangan masyarakat.
